Laatste Recensie

Charles Darwin: gelukkig én gekweld

Charles Darwin was als kind een middelmatige leerling. ‘Ik geloof dat al mijn leraren en mijn vader mij beschouwden als een doorsnee jongen met een vrij beperkte intelligentie’, schreef hij in zijn autobiografie. Het is bijna onvoorstelbaar dat dit gewone, zwijgzame en verlegen jongetje dat graag in zijn eentje door de natuur zwierf, uitgroeide tot  de eminente wetenschapper die het gangbare wereldbeeld op zijn kop zette. In Darwins woorden, van psycholoog Ranne Hovius, wetenschapsfilosoof Chris Buskes en filosoof Griet Vandermassen, beschrijft die ontwikkeling. Het boek duidt het leven, werk en denken van de vader van de evolutietheorie aan de hand van citaten uit zijn brieven, boeken en autobiografie.

In het eerste en grootste deel van het drieluik schetst psycholoog Ranne Hovius het veelzijdige karakter van Charles Darwin. Het verlegen jongetje dat geen arts wilde worden omdat hij niet tegen pijn en bloed kon, ontpopte zich tot een gepassioneerde wetenschapper met een onverzadigbare nieuwsgierigheid en een ijzeren discipline. Maar Darwin was ook een beminnelijke echtgenoot en vader van tien kinderen, wiens grootste angst was dat hij zijn kinderen erfelijk zou belasten met zijn zwakke gezondheid. Hovius laat zien dat er in Darwins vroege jeugd al aanwijzingen waren voor  zijn latere succes als wetenschapper, zoals zijn afkomst, zijn studietijd in Cambridge en zijn vriendschap met John Stevens Henslow, een professor in de botanica, die ervoor zorgde dat hij een plaats kreeg als natuuronderzoeker op het schip de Beagle.

De reis met de Beagle was de belangrijkste gebeurtenis in het leven van Charles Darwin Op 27 december 1831 vertrok hij, 22 jaar oud, voor een reis van bijna vijf jaar die hem via de Kaapverdische eilanden naar Brazilië, naar Zuid-Amerika, Nieuwe Zeeland, Australië en Afrika voerde. Ondanks zeeziekte, heimwee en het gedwongen samenleven met de humeurige kapitein FitzRoy, was hij -  paradoxaal genoeg - gelukkig. Op de wereldreis kon hij zijn passie uitleven: het observeren, verzamelen en noteren van de natuur.

Het tweede deel van In Darwins woorden vertelt het verhaal van de  ontdekking van de evolutietheorie. Darwin ging niet over één nacht ijs. Twintig jaar lang broedde hij op het raadselachtige mechanisme achter de evolutie. Hij bleef zijn argumenten aanscherpen, totdat hij in 1858 een brief kreeg van Alfred Russell Wallace. Deze Engelse natuuronderzoeker had precies hetzelfde ontdekt. Darwin realiseerde zich dat hij nu moest publiceren, wilde hij de primeur niet mislopen. 

Darwin hield zijn wetenschappelijke theorievorming niet altijd strikt gescheiden van zijn maatschappelijke opvattingen. Hoewel hij soms beschuldig is van racisme en seksisme, was Darwin racist noch seksist, schrijft Griet Vandermassen in het derde deel. Vergeleken met veel van zijn Victoriaanse tijdgenoten kunnen we hem zelfs progressief noemen. Het was destijds heel gebruikelijk om wetenschappelijke theorieën en ideologisch gekleurde uitspraken te vermengen. Bovendien ontbrak het de toenmalige westerse blanke en mannelijke onderzoekers volgens Vandermassen aan zelfreflectie en zelfkritiek.

In Darwins woorden is een knap geconstrueerd, goed geschreven en bij vlagen spannend verhaal over de man wiens theorie honderdvijftig jaar na publicatie nog steeds de gemoederen verhit. De combinatie van een persoonlijke, wetenschappelijke en maatschappelijke invalshoek brengt de beminnelijke Charles Darwin - gelukkig én gekweld - in al zijn rollen tot leven.

Chris Buskes, Ranne Hovius, Griet Vandermassen: In Darwins woorden. Leven, werk en denken van Charles Darwin.  ISBN 9789057122712, 272 pag.  € 15,00.

 

Recenties

De kracht van geld

  Ruzie over geld is de belangrijkste reden voor echtscheiding, zo concludeerden Amerikaanse onderzoekers in 2012, nadat ze zeven jaar lang 4500...

Gelijkhebben

    De afgelopen vijf jaar hebben we meer informatie geproduceerd dan gedurende de gehele geschiedenis van de mensheid. Goed om te weten, maar...

Hersenbeest

Wie herinnert zich niet het eerste moment van zelfbewustzijn, het besef dat je jezelf tegelijkertijd kunt ervaren én beschouwen. Je leeft van binnenuit...

Parkinson

Ik heb geen haast meer, denkt Henk Blanken, wanneer hij op 21 juni 2011 te horen krijgt dat hij ziek is. Tot dan toe heeft de ambitieuze journalist geleefd...

Beroofd van identiteit

In een samenleving waarin succes wordt bepaald door prestaties, is het rampzalig om je baan kwijt te raken. Wie zijn werk verliest, verliest zijn identiteit....

Haring aan de Seine

Marjoleine woont op kamers in Amsterdam als ze de vijftien jaar oudere Boy leert kennen, een stoere zelfverzekerde ex-ondernemer die net zijn vrouw en...

Vreemdgaan

  We leven in het tijdperk van de romantische liefde. Het volmaakte stel van nu zoekt alles bij elkaar: de geliefden zijn trouwe en loyale zielsverwanten...

Gelukkig oud worden

In zijn laatste levensfase voelt de mens zich gelukkiger dan in zijn jonge jaren. Wisten we dit maar eerder, dan hoefden we niet bang te zijn om oud te...

Relatietherapie

      Het beste recept voor een gezond en gelukkig leven is een goede relatie. Maar wat doe je als de liefde rafelrandjes krijgt of in...

Hoe de zwakken sterk worden

Een van de beroemdste gevechten uit het Oude Testament is de tweekamp tussen David en Goliath. Wat niemand verwachtte, gebeurde. De herdersjongen versloeg...

De dromenwever

Dromen interesseerden hem nauwelijks, zelfs zijn eigen schaarse dromen lieten hem koud. Totdat een vriendin hem vroeg of hij eens kon uitzoeken wat er...

Denkfouten

Op zoek naar pumps ontdekte ik in de uitverkoop een mooie aanbieding: het tweede paar schoenen voor de helft van de prijs. De zon scheen, de schoenverkoper...

Wachten op geluk

Het wachten op zijn kind kleurde de dagen van Coen Simon. Maar waarop wachtte hij eigenlijk? Dat weet je pas achteraf, als je vader wordt. Geldt dat niet...

Typisch testosteron

Wil je nog langer slaaf zijn van je testosteron of wil je je bevrijden uit de greep van je geslachtshormonen en een nieuwe man worden? In Typisch testosteron...

Wilskracht

Wie succes nastreeft, gezond wil blijven en een gelukkige relatie ambieert, heeft meer aan wilskracht dan aan intelligentie.   De Amerikaanse stuntman...

Iedereen liegt, behalve ik

Waarom vinden we de ene leugen aanvaardbaar en de andere niet? Jaren geleden sprak een piekfijn geklede vrouw me beleefd op straat aan. Of ik haar een...

Jessica Stern - Ontkenning

Terrorisme-expert Jessica Stern heeft een fascinatie voor gewelddadige mannen, haar verkrachter inbegrepen.   Jessica Stern is vijftien jaar oud...

Sherry Turkle - Alone Together

De moderne mens communiceert zich suf, maar heeft steeds minder contact. De mobiele telefoon is een verlengstuk van ons lichaam geworden. Kinderen die...

Roos Vonk revisited

Of ik achteraf nog achter de vijf sterren sta die ik op 18 juni in Boeken gaf aan Menselijke gebreken voor gevorderden van de Nijmeegse hoogleraar Roos...

The Social Animal

Wie denkt dat de mens primair het product is van zijn bewuste denken, heeft het mis. Het grootste deel van onze beslissingen verloopt onbewust, zo houden...

Menselijke gebreken

In ons binnenste huist een spin doctor die er voortdurend voor zorgt dat de buitenwacht een positief beeld van ons heeft. Mocht er onverhoopt een barstje...

Breinboeken

Het lijkt wel alsof de aandacht voor het verbeteren van ons brein toeneemt naarmate computers sneller en slimmer worden.  Maar waarom willen we veel...

Uitblinkers

We geloven maar al te vaak dat iemands succes het resultaat is van talent, persoonlijkheid en individuele verdiensten, schrijft de Canadese wetenschapsjournalist...

Van oor tot oor

Waar zit het ego eigenlijk?  Waar bevindt zich het alerte zelf?  Met die vragen begint Van oor tot oor, een ontdekkingsreis door het hoofd.  De...

Misleid door toeval

Ruim voordat vorig jaar de kredietcrisis uitbrak, voorspelde filosoof, essayist en hoogleraar onzekerheidskunde Nassim Nicholas Taleb dat de door de overheid...